Deprem Bölgesi Üniversiteleri Yeniden Yükseliyor: Bilim ve Dayanışma Rüzgarı Türkiye’ye Umut Oluyor
6 Şubat depremleriyle sarsılan coğrafyamızda, yükseköğretim kurumlarımız adeta bir anka kuşu gibi küllerinden doğuyor. Bölgedeki 11 ilde faaliyet gösteren 18 devlet ve vakıf üniversitesi, sadece eğitime kesintisiz devam etmekle kalmadı, aynı zamanda bilimsel üretkenlik ve toplumsal fayda konusunda da kayda değer başarılara imza attı.
YÖK’ten gelen açıklamaya göre, bu üniversiteler 2024’te 11 bin 734 bilimsel yayın üretirken, 2025’te bu rakamı 13 bin 364’e taşıyarak ulusal ve uluslararası arenada ses getiren çalışmalara imza attı. Ancak bu yükseliş sadece makale ve tezlerle sınırlı değil; üniversiteler, ilk yardım eğitimlerinden dijital oyun geliştirmeye, deprem farkındalığından anne-çocuk destek programlarına kadar pek çok alanda sosyal dokuya dokunan projelere de hayat verdi.
Bilimin Işığında Yeniden Yapılanma: Çığır Açan Projeler
Deprem bölgesindeki üniversiteler, zorlu koşullara rağmen araştırmadan vazgeçmediler. İşte bu dönemde öne çıkan bazı ilham verici bilimsel girişimler:
Depremi Anlamak ve Erken Uyarı Sistemleri Geliştirmek
- Harran Üniversitesi, son bir yılda 2 bin 718 ulusal ve uluslararası yayına imza atarken, “Yerelektrik Değişimlerin Analizi ile Doğu Anadolu Fay Zonu (DAFZ) İzleme ve Deprem Erken Uyarı Sistemi Araştırması” projesiyle dikkat çekti. Bu proje, yeraltındaki elektriksel değişimleri izleyerek deprem öncüllerini belirleme ve erken uyarı altyapısı kurma amacı güdüyor.
- Adıyaman Üniversitesi ise “Görüş Ötesindeki Canlıların Lazer ve Ses Sinyalleri Kullanarak Yapay Zeka ile Tespiti” projesiyle görüş alanı dışındaki nesneleri lazer ve ses sinyalleriyle tespit etmeyi ve yapay zeka destekli analizlerle değerlendirmeyi hedefliyor. Bu, arama kurtarma faaliyetleri gibi kritik alanlarda büyük bir potansiyel taşıyor.
Sanayi ve Sürdürülebilirlik Odaklı Çalışmalar
- Geçtiğimiz yıl 1778 yayın üreten ve 71 çalışmaya patent alan Fırat Üniversitesi koordinasyonunda, Kahramanmaraş depremlerinin Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) üzerindeki istihdam ve üretim etkileri detaylıca incelendi. Bu çalışmalar, bölgenin ekonomik toparlanması için yol haritası niteliğinde.
- Gaziantep Üniversitesi (GAÜN), Nurdağı Meslek Yüksekokulu aracılığıyla depremde hasar gören atıl tarım aletlerini modern tarım teknolojileriyle yeniden donatarak eğitime kazandırdı. Ayrıca, “Atık Antep Fıstığı Kabuğundan Nanolif veya Nano Parçacık Tabanlı Biyoaktif Gıda Ambalaj Malzemesi Üretim Yöntemi” ile bir patenti de hanesine yazdırdı. Bu, sürdürülebilirliğe katkı sağlayan özgün bir adım.
Geleceğin Teknolojileriyle Afet Yönetimi
- Hasan Kalyoncu Üniversitesi, arama kurtarma çalışmalarında şebekeye bağlanarak 12-13 saat kesintisiz uçuş sağlayan, kendi güç istasyonuyla 72 saat, şebekeye bağlı olarak ise 6-7 saat görev yapabilen “Yapay Zeka Tabanlı Güç Hatlı İletişim Altyapısına Sahip Kablolu Drone Yazılım ve Donanımlarının Geliştirilmesi” projesine imza attı. Bu teknoloji, afet anında iletişim ve gözetim için oyunun kurallarını değiştirebilir.
Toplumsal Yaraları Sarmada Üniversitelerin Rolü: Sosyal Sorumlulukta Yenilikçi Yaklaşımlar
Üniversiteler, bilimsel araştırmalarının yanı sıra, depremzede vatandaşlarımızın yaşam kalitesini artırmaya yönelik dokunuşlarla da öne çıktı.
Eğitimden Desteğe Geniş Bir Yelpaze
- Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi ile Hatay Büyükşehir Belediyesi iş birliğinde “Aile Yılı” kapsamında “Aile Üniversitesi” kuruldu. Bu girişim, aile birliğinin güçlendirilmesi ve toplumsal dayanıklılığın artırılması adına önemli bir adım.
- İskenderun Teknik Üniversitesi, “Afet Sonrası Rehabilitasyon ve Yeniden Yapılanma Projesi” ile Hatay’da toplumsal, çevresel ve ekonomik iyileşmeye yönelik gönüllülük temelli uygulamalar geliştirdi.
- Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi, depremlerin gençler üzerindeki etkilerini azaltmayı hedefleyen “Gençlik Gelişim Akademisi” ve gençleri dijital oyun sektörüne hazırlayan “Dijital Oyun Geliştirme Akademisi (DOGA)” projelerini hayata geçirdi. Bu projeler gençlere hem psikolojik destek hem de geleceğin mesleklerine kapı aralıyor.
Sürdürülebilirlik ve Toplumsal Farkındalık
- Adana Alparslan Türkeş Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, geçen yıl “Bilim Kafe” etkinlikleriyle yüzlerce vatandaşa bilimle buluşma fırsatı sundu. Daha da önemlisi, su kaynaklarının etkin yönetimi ve çevresel etkilerin azaltılmasına yönelik çalışmalarıyla “Dünya’nın İlk Su Ayak İzi Belgeli Üniversitesi” unvanını kazandı. Bu, üniversiteler için çevre bilincinin zirvesi niteliğinde.
- YÖK öncülüğünde hayata geçirilen Bilim İletişimi Ofisleri (BİO) sayesinde, Çukurova Üniversitesi 1413 bilimsel yayına imza atarken, bilim kafelerle bölgede yaklaşık 18 bin kişiye ulaştı.
- Gaziantep İslam Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Ulusal Halk Sağlığı Takımı ile “Deprem Farkındalığı ve Psikolojik Boyutu” saha etkinlikleri düzenleyerek toplumun bilinçlenmesine katkı sağladı.
Psikososyal Destek ve Yeniden Yapılanma
- Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, “6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Deprem Atıklarının Sürdürülebilir Yapı Malzemelerine Dönüştürülmesi”, “Konteyner Kentlerde Yaşayan Depremzedelerin Deprem Sonrası Travma Düzeyleri ve Yaşam Kalitesi” gibi projelerle deprem bölgesinin rehabilitasyonuna somut katkılar sunuyor.
- Malatya Turgut Özal Üniversitesi‘nin “Yıkımın Ardında: Umut ve Dayanışma Söyleşisi” etkinlikleri kapsamında, depremlerden etkilenen kadınların psikososyal iyilik halleri destekleniyor. Bu, özellikle hassas gruplar için hayati bir destek.
- Mersin Üniversitesi yürütücülüğünde, Gazi Üniversitesi ve Akdeniz Üniversitesi işbirliğiyle hayata geçirilen “Anne Çocuk Destek Programı (AÇDEP)”, depremden etkilenen annelerin ve çocukların sağlık ve gelişimine odaklanıyor.
- Sanko Üniversitesi, Gaziantep’te ebeveynlerini kaybetmiş veya tedavi gören ebeveynlerine refakat eden çocuklara yönelik bir proje geliştirdi. Bu proje, çocukların sağlık, eğitim ve psikososyal açıdan değerlendirilerek desteklenmesini hedefliyor, geleceğe umut taşıyor.
Rakamlarla Başarı: Bölgeden Yükselen Bilim Işığı
Bu özverili çalışmaların somut çıktıları da göz kamaştırıcı:
- Kilis 7 Aralık Üniversitesi son bir yılda 307 bilimsel yayın üretti.
- Malatya İnönü Üniversitesi 1193 ulusal ve uluslararası makale yayımladı.
- Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi 2025’te 914 bilimsel yayına imza attı.
- Dicle Üniversitesi ise geçen yıl 1331 ulusal ve uluslararası bilimsel yayınla bilim dünyasına katkıda bulundu.
Deprem bölgesindeki üniversiteler, sadece bilimsel üretimleriyle değil, aynı zamanda topluma umut ve dayanışma aşılayan sosyal projeleriyle de Türkiye’nin geleceğine ışık tutuyor. Bu kurumlar, zorluklara rağmen bilimin ve insanlığın gücünü bir kez daha kanıtladı.
