Türkiye’nin Afrika açılımının kilit oyuncularından Nijerya ile olan ilişkileri, tarihin derinliklerinden bugüne uzanarak ekonomi, savunma ve kültürel alanlarda eşsiz bir stratejik ortaklığa dönüşüyor. Bu derinleşen bağlar, iki ülkenin parlak geleceğine ışık tutuyor.
Türkiye’nin Afrika kıtasına yönelik vizyoner açılımı, kıtanın en kalabalık ve en büyük ekonomilerinden Nijerya ile olan ilişkilerde somut adımlarla taçlanıyor. Son yıllarda karşılıklı üst düzey ziyaretler ve gözle görülür bir artış gösteren ticaret hacmi, iki ülke arasındaki dostluk ve iş birliğinin ne kadar stratejik bir öneme sahip olduğunu gözler önüne seriyor.
Türkiye ve Nijerya arasındaki ilişkilerin kökenleri, sandığımızdan çok daha eskilere dayanıyor. Osmanlı İmparatorluğu döneminde, 16. yüzyılda, Batı Afrika’nın güçlü devletlerinden Kanem-Bornu ile kurulan temaslar, bugünkü güçlü diplomatik ilişkilerin tohumlarını atmış. Kuzey Afrika’nın Osmanlı idaresine girmesiyle birlikte Sahra Altı Afrika ile olan etkileşimler artmış, Kanem-Bornu Sultanı İdris Elevma’nın 1576’da dönemin padişahı 3. Murad’a elçi göndererek bağlılık bildirmesi ve askeri yardım talebi, bu kadim dostluğun ilk somut adımlarından biri olmuş.
Osmanlı Devleti, Kanem-Bornu Sultanlığı’na askeri ekipman dâhil olmak üzere çeşitli yardımlar göndermiş. Bu tarihi bağlar, 2. Abdülhamid Han’ın Nijerya’nın eski başkenti Lagos’ta inşa edilen ilk resmi caminin açılışına temsilci gönderdiği 1894 yılına kadar sürdü. Modern diplomatik ilişkiler ise Nijerya’nın 1960’ta bağımsızlığını kazanmasıyla tesis edildi. Türkiye’nin 1962’de Lagos’ta açtığı büyükelçilik, Sahra Altı Afrika’daki ilk diplomatik temsilciliklerimizden biri olma özelliğini taşıyor; bu da bölgeye verilen önemin bir nişanesi.
Türkiye ile Nijerya arasındaki ticari ilişkiler, son yıllarda adeta bir yükseliş ivmesi yakaladı. Enerji ticaretinin de eklenmesiyle Nijerya, 2025 yılının ilk 11 ayında 688,4 milyon dolarlık bir ticaret hacmine ulaşarak Türkiye’nin Sahraaltı Afrika’daki en büyük ticaret ortağı konumuna geldi. Bu rakamlar, iki ülkenin ekonomik potansiyelinin ne kadar büyük olduğunu açıkça gösteriyor.
Nijerya’da faaliyet gösteren 50’den fazla Türk sermayeli firma, toplamda 400 milyon doları aşan yatırımlarıyla bölge ekonomisine önemli katkılar sunuyor. Özellikle müteahhitlik sektöründe Türk firmalarının üstlendiği projelerin değeri 3 milyar dolara yaklaştı. İnşaat, enerji, tekstil ve imalat gibi sektörlerde uzun yıllardır süregelen bu faaliyetler, Türk iş dünyasının Nijerya’ya olan güvenini ve bağlılığını pekiştiriyor.
Türkiye, Nijerya’ya demir-çelik, makine, tekstil, gıda ve mobilya gibi ürünler ihraç ederken; Nijerya’dan ham petrol ve tarımsal ürünler ithal ediyor. Bu karşılıklı ticaret dengesi, iki ülke arasındaki ekonomik ilişkileri daha da güçlendiriyor.
İkili ilişkilerde son dönemde öne çıkan en çarpıcı başlık ise savunma sanayii alanındaki iş birliği oldu. Türkiye’nin yerli ve milli savunma sanayii ürünleri, Nijerya tarafından büyük bir ilgiyle takip ediliyor. Askeri eğitim, savunma sanayii ve güvenlik alanlarında imzalanan anlaşmalar, stratejik iş birliğini pekiştiriyor. Nijerya Hava Kuvvetleri’nin Türkiye’den insansız hava araçlarının yanı sıra 6 adet ATAK T129 savaş helikopteri satın alması, bu iş birliğinin somut bir göstergesi.
Afrika’nın en büyük ekonomisi ve en kalabalık ülkesi olmasının ötesinde, Nijerya Türk yatırımcılar için adeta bir fırsatlar denizi sunuyor. Petrol, doğal gaz ve hidrokarbon kaynakları bakımından zengin olan bu ülke, aynı zamanda altyapı, konut, sağlık ve ulaşım gibi alanlarda muazzam bir yatırım ihtiyacına sahip. Yaklaşık 17 milyonluk konut açığı ve sağlık hizmetleri için yurt dışına yapılan yıllık 2 milyar dolarlık harcama gibi veriler, Türk iş dünyası için keşfedilmeyi bekleyen büyük bir potansiyelin ipuçlarını veriyor.
Türkiye-Nijerya ilişkileri, sadece siyasi ve ekonomik boyutlarla sınırlı kalmıyor; kültürel ve beşeri bağlarla da besleniyor. Türkiye’de eğitim gören Nijeryalı öğrenciler ve Yunus Emre Enstitüsü’nün kültürel faaliyetleri, iki ülke insanını birbirine yakınlaştırıyor. Türk Hava Yolları’nın Lagos ve Abuja’ya düzenlediği seferler ise hem ticari hem de sosyal etkileşimi kolaylaştıran can damarı niteliğinde.
Nijerya Devlet Başkanı Tinubu’nun Türkiye ziyareti, ikili ilişkilerde yeni bir sayfa açma potansiyeli taşıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile bir araya gelmesi beklenen Tinubu, hem ikili ilişkilerin geleceğini hem de bölgesel ve küresel gelişmeleri ele alacak. Ziyaret kapsamında güvenlik, eğitim, sosyal kalkınma, inovasyon ve havacılık başta olmak üzere birçok alanda iş birliği imkanları değerlendirilecek.
Ayrıca, finans, iletişim, ticaret ve yatırım alanlarında stratejik siyasi ve diplomatik görüşmeler yapılacak. Bilimsel araştırma, enerji, teknik iş birliği, medya ve iletişim, askeri iş birliği gibi konularda mutabakat zabıtlarının imzalanması planlanıyor. Ziyaretin en önemli duraklarından biri de, iki ülke yatırımcılarını buluşturacak olan iş forumu olacak. Bu forum, gelecekteki ekonomik ortaklıkların temelini atacak önemli fırsatlar sunuyor.
