Çene kemiğinin farklı bölgelerinde implant tutunmasını belirleyen temel unsurlar

Alt çene ve üst çene kemiklerinin her bölgesinde implant cerrahisi için karşılaşılan anatomik koşullar belirgin farklılıklar gösterir. Özellikle alt çenenin ön kısımları daha yoğun ve sert kemik dokusu barındırırken, üst çenenin arka alanlarında sinüs boşluklarına komşu ve süngerimsi dokusu seyrek kemik yapılarıyla karşılaşılmaktadır. Bu anatomik farklılıklar sebebiyle, günlük dilde sıklıkla kullanılan kemik azlığı tabiri hekimler için tek başına anlam ifade etmemekte, planlama öncesinde meselenin hacimsel bir yetersizlik mi yoksa hücresel bir yoğunluk eksikliği mi olduğu kesin biçimde ayrıştırılmaktadır.

Kemiğin yüksekliği yeterli seviyedeyken dokunun gevşek ve gözenekli olması mümkündür. Benzer şekilde, oldukça sert bir doku bulunmasına karşın milimetrik hacim implantı kavramaya yetmeyebilir ya da her iki sorun aynı bölgede kesişebilir. Bu aşamada üç boyutlu tomografik incelemeler ile hekimin klinik muayenesi sürecin temelini oluşturur. İmplant tedavisine ilişkin genel bilgiler Ekiz Clinic sitesinde yer alıyor. Hekim görüşmesine gitmeden önce bu anatomik ayrıntıları kavramak tedavi sürecini anlamayı kolaylaştırır.

Çene anatomisinde kemik yoğunluğu sınıfları

Diş hekimliği pratiğinde kemiğin dış kısmındaki sert kortikal tabaka ile iç kısımdaki süngerimsi alanın yapısı D1 düzeyinden D4 seviyesine kadar sınıflandırılmaktadır. Belirtilen bu sınıflama numara büyüdükçe kemik sertliğinin azaldığını ve yumuşayan yapının implantın ilk tutunmasını zorlaştırdığını gösterir:

• D1: Büyük bölümü yoğun kortikal kemikten oluşan ve genellikle alt çene ön bölgede yer alan yapı
• D2: Kalın kortikal tabaka ile sık süngerimsi dokunun birleştiği, alt çene ve üst çene ön bölgesinde görülen yapı
• D3: İnce kortikal tabaka ve seyrek süngerimsi yapının bulunduğu, çoğunlukla üst çenede rastlanan yapı
• D4: Çok ince kortikal tabaka ile oldukça seyrek süngerimsi yapının hakim olduğu, üst çene arka bölgede rastlanan yapı

Listelenen bölgeler anatomik eğilimi belirtmektedir. Aynı çene kemiğinin birbirine çok yakın iki farklı noktasında dahi farklı yoğunluklar gözlemlenebildiğinden, değerlendirme her implant yuvası için ayrı ayrı yürütülür. Düşük kemik yapısı ifadesi tıp dilinde D3 ve D4 sınıflarını tanımlar. Üst çene arka kısmının özel bir yaklaşımla ele alınması tam da bu sebeptendir, çünkü burada yoğunluğun azlığı ile sinüs sarkması sonucu kemik boyunun kısalması sıklıkla bir arada görülür.

Klinik değerlendirme ve kemik dokusunun analizi

Üç boyutlu tomografi sayesinde çene kemiğinin dikey yüksekliği, yatay genişliği ve sinir kanalları gibi komşu anatomik yapılara uzaklığı hassas biçimde ölçülür. Üst çenede sinüs tabanı mesafesi, alt çenede ise sinir kanalının konumu implantın uygulanabileceği boyutu doğrudan belirler. Görüntüleme hekime ilk veriyi verse de kemiğin gerçek direnci yuva açılırken el yordamıyla hissedilen torkla netleşir.

Diş çekiminden sonra uzun süre geçtiğinde, çiğneme kuvvetinden yoksun kalan kemik zamanla eridiği için kayıp öngörülenin üzerine çıkabilir. Hastanın sigara tüketimi, kan şekeri dengesi, osteoporoz tedavileri ve geçmiş dişeti hastalıkları planlama aşamasında doğrudan değerlendirilir. Hekime mevcut ilaç listesi ve tıbbi geçmişle başvurulması risklerin sağlıklı yönetilmesine katkı sağlar.

Düşük yoğunluklu alanlarda uygulanan teknikler

Düşük yoğunlukta en kritik başarı kriteri primer stabilite, yani implantın çeneye yerleştiği ilk anda hareketsiz kalabilmesidir. Standart yöntemler gevşek kemikte yeterli tutunmayı oluşturamadığında şu cerrahi uygulamalara başvurulur:

• Yuvanın implant çapına kıyasla daha dar açılması yoluyla implantın yerleşirken çevredeki kemiği sıkıştırması
• Osseodensifikasyon yöntemine başvurularak kemiği dışarı çıkarmadan duvarlara doğru yoğunlaştıran frezlerin kullanılması
• Gevşek kemik dokusunda tutunma kabiliyeti yüksek özel gövde ve yiv tasarımına sahip implantların tercih edilmesi
• Protez dişin yerleştirilme zamanlamasının kemiğin kaynaşma hızına göre planlanması

Bu metotların bilimsel kanıt seviyeleri değişkenlik gösterir. Dar yuva açmanın yerleştirme torkunu artırdığı derlemelerde kanıtlansa da uzun vadeli klinik veriler sınırlıdır. Osseodensifikasyon konusundaki güncel araştırmalar ilk tutunmayı yükselttiğini gösterse de çalışmaların önemli kısmı kısa sürelidir ve uygulama şartları farklıdır. Dolayısıyla hiçbir yöntem her durum için mutlak çözüm sayılmaz.

İlk tutunma başarının tek göstergesi değildir. Yuvayı gereğinden dar tutmak kemikte aşırı basınca ve nekroza yol açabileceğinden uygulanan kuvvet dengelenmelidir. Hekim direnci ölçerek protezin ne zaman takılacağına karar verir. Yeterli direnç sağlanamazsa implant dişeti altında bırakılarak yük almadan iyileşmeye terk edilir.

Kemik hacmi eksikliğinde uygulanan cerrahi adımlar

Hacim yetersizliğinde kemik artırıcı işlemler ya da açılı implant uygulamaları devreye girer. Üst çene arka alanda sinüs tabanı aşağı sarkmışsa sinüs lifting işlemiyle zar yukarı kaldırılarak boşluğa kemik tozu yerleştirilir. Bu sayede dikey yükseklik kazanılır. Genişlik yetersizliğinde ise greftleme yapılarak çene sırtı kalınlaştırılır. Tam dişsiz çenelerde eğimli implantlar kullanılarak mevcut kemikten azami fayda sağlanabilir.

İyileşme biyolojik bir süreçtir ve zayıf kemikte daha temkinli bir takvim izlenir. Greftleme yapıldıysa bu süre daha da uzar, bazen implantla greft aynı anda uygulanırken bazen greftin kemikleşmesi beklenir. Kişinin sigarayı azaltması ya da bırakması, iyi bir ağız bakımı yapması sürecin başarısını belirleyen faktörlerdendir.