Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev, 30 yıllık anayasanın günümüz ihtiyaçlarını karşılamadığını belirterek, tek meclisli parlamentoya geçiş ve daha birçok reform için anayasanın baştan yazılması gerektiğini duyurdu. Yeni bir Anayasa Komisyonu kuruluyor ve referandum yoluyla halkın onayına sunulacak kapsamlı değişiklikler yolda.
Kazakistan, geleceğe yönelik önemli bir adım atmaya hazırlanıyor. Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, ülkenin yaklaşık 30 yıldır yürürlükte olan anayasasının çağın ve yeni reformların gerekliliklerini karşılamakta yetersiz kaldığını vurguladı. Kızılorda’da düzenlenen Ulusal Kurultay’ın 5. Toplantısı’nda yaptığı çarpıcı konuşmada Tokayev, mevcut anayasanın adeta sil baştan kaleme alınması gerektiğini ifade etti. Bu, sadece bir dizi değişikliğin ötesinde, ülkenin yönetim felsefesini ve temel ilkelerini yeniden şekillendirecek köklü bir dönüşüm anlamına geliyor.
Aslında Kazakistan Anayasası, en son 2022’de güncellenmişti. O dönemde 33 maddede revizyona gidilmişti. Ancak Tokayev’in açıklamalarına göre, planlanan yeni reformlar, özellikle de tek meclisli parlamentoya geçiş gibi stratejik adımlar, bu değişikliklerin çok daha ötesine geçmeyi zorunlu kıldı. Cumhurbaşkanı, “Parlamento reformu çerçevesinde ilk başta anayasanın 40’a yakın maddesinin değiştirilmesi planlanmıştı ancak çalışma esnasında değişikliklerin sayısının daha fazla olduğu ortaya çıktı. Şimdiki değişiklikler çok daha kapsamlı,” sözleriyle durumun ciddiyetini ortaya koydu.
Bu denli kapsamlı bir dönüşümün altından kalkmak için Tokayev, kritik bir karar aldığını duyurdu: “Dolayısıyla, Anayasa Komisyonu oluşturulması konusunda karar aldım. Yarın özel kararname imzalayacağım.” Bu komisyonun, Anayasa Mahkemesi Başkanlığı liderliğinde, yüzden fazla hukuk ve farklı alanlarda uzmandan oluşacağı belirtildi. Komisyonun incelemeleri ve önerileri tamamlandığında ise, referandum tarihinin belirleneceği ve halkın önüne sandık konulacağı açıklandı. Bu süreç, yeni anayasanın meşruiyetini ve halk nezdindeki kabulünü pekiştirecek.
Tokayev, yeni anayasanın sadece teknik maddelerden ibaret olmayacağını, aynı zamanda ülkenin ruhunu ve vizyonunu yansıtması gerektiğini belirtti. Özellikle anayasanın önsözünün, Kazakistan’ın ulusal değerlerini açıkça ifade eden, zamanın ötesinde bir dille yeniden yazılmasının önemine değindi. “Kazak topraklarındaki medeniyet ve devlet geleneği tarihinin ne kadar derin olduğu açık bir şekilde yer almalıdır,” ifadeleriyle, ülkenin kadim geçmişine ve bozkırda kurulan büyük devletlerin mirasçısı olma kimliğine vurgu yapıldı. Ayrıca, “Hepimiz adil bir Kazakistan’ı en yüce hedef olarak benimsiyoruz ve ona ulaşacağız” ilkesinin anayasaya eklenmesi hedefleniyor. Bu, sadece bir ilke değil, ülkenin gelecek nesillere bırakacağı bir taahhüt niteliği taşıyor.
Mevcut anayasada, Cumhurbaşkanının görevini sürdürememesi halinde yetkinin geçici olarak Senato Başkanı’na devredilmesi öngörülüyor. Yeni taslakta ise bu durum daha net bir çizgiye kavuşuyor: Eğer Cumhurbaşkanı görev süresi dolmadan ayrılırsa, iki ay içinde yeni cumhurbaşkanlığı seçimlerinin yapılması zorunluluğu getiriliyor. Bu, iktidarın geçiş sürecini daha şeffaf ve belirli bir takvime bağlayacak. Ayrıca, vatandaşların kişisel dijital verilerinin kanunla korunması da yeni anayasanın olmazsa olmaz maddelerinden biri olacak. Çağımızın en önemli konularından biri olan veri güvenliği, böylece anayasal güvence altına alınmış olacak.
Anayasal reformların en dikkat çekici yeniliklerinden biri de Cumhurbaşkanı Yardımcısı makamının ihdas edilmesi. Tokayev’in açıklamasına göre, bu yeni pozisyondaki kişi, Cumhurbaşkanı tarafından parlamento onayıyla atanacak ve yetkileri bizzat Cumhurbaşkanınca belirlenecek. Bu hamle, bazı çevrelerde Cumhurbaşkanlığı yetkisinin zayıflayabileceği endişesi yaratsa da, Tokayev bu yorumları net bir dille reddetti: “Aksine, Cumhurbaşkanlığı makamı devlet sistemindeki en önemli makam olmaya devam edecek.” Bu yeni makamın, yönetimin işleyişine nasıl bir dinamizm katacağı ise zamanla netleşecek.
